وقتی یک واردکننده ایرانی می‌خواهد به فروشنده ترک پول برساند، مسئله فقط «انتقال پول به ترکیه» نیست. پرداخت باید با سندی که فروشنده صادر کرده بخواند، به حساب شرکتی او برسد و بعداً، در حسابداری و در صورت نیاز در گمرک، قابل اثبات باشد. در یک پرداخت شخصی اگر توضیح واریز ناقص باشد معمولاً با یک پیام حل میشود؛ در پرداخت تجاری همان نقص می‌تواند تحویل بار را معطل کند یا حساب دو طرف را به هم بریزد.
در این مطلب توضیح می‌دهیم پروفرما با اینویس چه فرقی دارد، چرا گیرنده باید حساب شرکتی باشد، پیشپرداخت و تسویه نهایی چطور از هم جدا می‌شوند و پیش از ثبت درخواست حواله چه چیزهایی را باید آماده کنید. مسیر کار همان است که در صفحه خدمات ارزی کسب‌وکارها آمده است: استعلام، اعلام نرخ و کارمزد پیش از انجام، تأیید شما و سپس واریز با رسید بانکی.
چرا پرداخت به فروشنده ترک متفاوت است
در پرداخت به یک شرکت، طرف مقابل شما یک شخص حقوقی است که دفاتر مالی دارد و هر دریافتی را باید به یک سند وصل کند. فروشنده ترک انتظار دارد مبلغی که به حسابش می‌رسد دقیقاً با رقم و ارز پروفرما یا اینویس یکی باشد، در توضیح واریز شماره سند یا نام خریدار دیده شود و پرداخت از مسیری انجام شود که بتواند آن را در حسابداری خود ثبت کند.
از سمت شما هم همین حساسیت وجود دارد. پرداختی که با اینویس نخواند، بعداً در پرونده واردات و در مکاتبه با فروشنده مشکل‌ساز میشود؛ پرداختی که به حساب اشتباه برود، به سختی برمی‌گردد. به همین دلیل در پرداخت‌های تجاری، آماده‌سازی مدارک پیش از درخواست مهم‌تر از خود انتقال است. اگر هنوز با روش‌های انتقال پول آشنا نیستید، راهنمای انتقال پول از ایران به ترکیه تصویر کلی را می‌دهد؛ این مقاله فقط به بخش تجاری می‌پردازد.
پروفرما و اینویس چه فرقی دارند
هر دو سند را فروشنده صادر میکند، اما در دو زمان متفاوت و با دو کارکرد متفاوت.
پروفرما (پیش‌فاکتور)
پروفرما پیشنهاد قیمت رسمی فروشنده است که پیش از سفارش قطعی صادر میشود. در آن معمولاً شرح کالا، تعداد، قیمت واحد، مبلغ کل، ارز، شرایط پرداخت (مثلاً درصدی به عنوان پیشپرداخت و باقی پیش از ارسال)، مدت اعتبار پیشنهاد و اطلاعات حساب بانکی فروشنده آمده است. پیشپرداخت معمولاً بر اساس پروفرما انجام میشود.
اینویس (فاکتور تجاری)
اینویس یا فاکتور تجاری پس از قطعی شدن سفارش و معمولاً هم‌زمان با آماده شدن یا ارسال کالا صادر میشود و سند نهایی معامله است. مبلغ نهایی، ارز، شماره فاکتور، نام حقوقی فروشنده و خریدار و اطلاعات حساب در آن ثبت است. تسویه نهایی و مدارک گمرکی به این سند ارجاع می‌دهند، نه به پروفرما.
هشدار: اطلاعات حساب را از خود سند بگیرید و از مسیر دوم تأیید کنید
یکی از رایج‌ترین کلاهبرداری‌های تجاری این است که ایمیل یا پیامی ظاهراً از طرف فروشنده می‌رسد و می‌گوید «حساب ما تغییر کرده، به این IBAN جدید واریز کنید». نام شرکت، لوگو و حتی شماره سفارش می‌تواند درست باشد. پیش از هر پرداخت، اطلاعات حساب را فقط از سند رسمی فروشنده بگیرید و اگر چیزی تغییر کرده، از مسیری جداگانه، مثلاً تماس تلفنی با شماره‌ای که از قبل داشتید، تأیید بگیرید. EL DÖVİZ به حسابی واریز میکند که شما اعلام می‌کنید؛ درست بودن آن حساب مسئولیت شماست.
حساب شرکتی یا شخصی؟
گیرنده پرداخت تجاری باید حسابی باشد که به نام حقوقی شرکت فروشنده در بانک ثبت شده است. نام صاحب حساب در پروفرما یا اینویس و نام ثبت‌شده در بانک باید یکی باشد؛ تفاوت حتی در یک کلمه می‌تواند واریز را متوقف کند.
واریز به حساب شخصی مدیر، شریک یا کارمند فروشنده چند ریسک دارد: رسید بانکی با اینویس نمی‌خواند، در صورت اختلاف اثبات پرداخت به شرکت دشوار میشود و اگر آن شخص از شرکت جدا شود، پیگیری پول پیچیده است. اگر فروشنده به هر دلیلی حساب شخصی پیشنهاد میکند، دلیل آن را کتباً بپرسید و در درخواست خود به همین موضوع اشاره کنید تا جداگانه بررسی شود.
نکته دوم ارز حساب است. شرکت‌های ترک معمولاً حساب لیری دارند و بسیاری از آن‌ها حساب دلاری یا یورویی هم. هر حساب IBAN جداگانه دارد. واریز باید به حساب همان ارزی انجام شود که در سند آمده؛ واریز لیر به IBAN حساب دلاری یا برعکس، یا برگشت می‌خورد یا با نرخ تبدیل خود بانک محاسبه میشود و رقم را از اینویس دور میکند.
پیشپرداخت و تسویه نهایی
بیشتر قراردادهای خرید از ترکیه پرداخت را به دو یا چند مرحله تقسیم می‌کنند: بخشی هنگام سفارش و باقی پیش از ارسال یا پس از تحویل. تقسیم‌بندی را پروفرما تعیین میکند و بهتر است همان را مبنای درخواست‌ها قرار دهید.
هر مرحله یک درخواست جداگانه است. یعنی برای پیشپرداخت یک بار استعلام می‌گیرید، نرخ و کارمزد آن روز اعلام میشود، تأیید می‌کنید و رسید می‌گیرید؛ برای تسویه نهایی دوباره همین چرخه تکرار میشود با نرخ روز خودش. نرخ مرحله اول برای مرحله دوم قفل نمیشود. اگر از ابتدا بگویید پرداخت چندمرحله‌ای است و مبالغ تقریبی را بنویسید، می‌توان مسیر مناسب‌تری برای کل قرارداد پیشنهاد داد.
در توضیح هر واریز، شماره پروفرما یا اینویس و مرحله پرداخت را بنویسید تا واحد مالی فروشنده بتواند هر رسید را به همان سند وصل کند. رسیدهای بانکی هر مرحله را کنار هم نگه دارید؛ در پایان، مجموع آن‌ها باید با اینویس نهایی بخواند.
چه چیزهایی را برای درخواست آماده کنید
- پروفرما یا اینویس فروشنده، همان نسخه‌ای که اطلاعات حساب در آن آمده است.
- نام حقوقی شرکت فروشنده دقیقاً همان‌طور که در بانک ثبت شده، با حروف لاتین و حروف ترکی اگر در نام هست.
- IBAN حساب مقصد، نام بانک و در صورت وجود کد SWIFT/BIC برای حساب‌های ارزی.
- ارز و مبلغ این مرحله از پرداخت، نه کل قرارداد.
- نسبت شما با گیرنده و موضوع پرداخت: خرید کالا، خدمات، پیشپرداخت یا تسویه.
- مدارک شرکت خودتان؛ بسته به مبلغ و نوع پرداخت ممکن است مدارک ثبتی شرکت یا کارت بازرگانی خواسته شود. اینکه دقیقاً چه چیزی لازم است، پس از بررسی درخواست اعلام میشود.
هرچه این موارد از ابتدا کامل باشد، بررسی سریع‌تر و بدون رفت‌وبرگشت انجام میشود. نرخ، کارمزد و مبلغی که به حساب فروشنده می‌رسد پیش از انجام اعلام میشود و تا تأیید شما هیچ واریزی صورت نمی‌گیرد.
لیر یا ارز دیگر؟
ارز پرداخت را فروشنده با قیمت‌گذاری خود تعیین میکند. اگر پروفرما به لیر است، مسیر حواله لیر به ترکیه با پرداخت تومان یا تتر در مبدأ و واریز لیر به IBAN شرکت انجام میشود. اگر فروشنده به دلار یا یورو قیمت داده، یا حساب او در کشور ثالثی است، مسیر حواله سوئیفت و سپا از ترکیه بررسی میشود؛ امکان هر مقصد و ارز پس از بررسی درخواست اعلام میشود و برای هیچ مقصدی از پیش تضمین نمیشود.
اگر فروشنده هر دو گزینه را می‌پذیرد، مقایسه ساده است: برای مبلغ مشخص همین سفارش، هر دو مسیر را استعلام بگیرید و مبلغ خالصی را که به حساب فروشنده می‌رسد با هم مقایسه کنید، نه فقط نرخ تبدیل را.
گمرک و مالیات
عوارض گمرکی، مالیات بر ارزش افزوده، ثبت سفارش و مدارک ترخیص بسته به نوع کالا، کشور مبدأ و سال تغییر می‌کنند و خارج از موضوع این مقاله‌اند. این موارد را با ترخیص‌کار و حسابدار خود پیش از پرداخت بررسی کنید تا سندی که از فروشنده می‌گیرید با نیاز پرونده واردات شما هم‌خوانی داشته باشد. نقش EL DÖVİZ در این میان فقط رساندن پرداخت به حساب فروشنده با رسید بانکی است.
برای شروع، مبلغ و ارز این مرحله از پرداخت و نوع حساب مقصد را در فرم استعلام ثبت کنید و در متن درخواست بنویسید که گیرنده یک شرکت است. EL DÖVİZ پس از بررسی، نرخ و کارمزد را پیش از انجام اعلام میکند.
پرسش‌های متداول
برای پرداخت به فروشنده ترک، پروفرما کافی است یا حتماً اینویس لازم است؟
برای پیشپرداخت معمولاً پروفرما مبنای کار است و برای تسویه نهایی اینویس یا فاکتور تجاری. در هر حال سندی که فروشنده صادر کرده باید نام حقوقی شرکت، اطلاعات حساب، مبلغ و ارز را نشان دهد. اینکه برای درخواست شما دقیقاً کدام سند لازم است، پس از بررسی اعلام میشود.
میتوانم به جای حساب شرکت، به حساب شخصی مدیر یا کارمند فروشنده واریز کنم؟
توصیه نمیشود. پرداخت تجاری باید به حسابی برسد که به نام حقوقی شرکت فروشنده ثبت شده است تا با اینویس بخواند و بعداً قابل اثبات باشد. اگر فروشنده حساب شخصی پیشنهاد میکند، دلیل آن را کتباً بپرسید و درخواست را با همین توضیح ثبت کنید تا جداگانه بررسی شود.
اگر قرارداد چند مرحله پرداخت دارد، نرخ همه مراحل یک‌جا قفل میشود؟
خیر. هر پرداخت یک درخواست جداگانه است و نرخ و کارمزد آن در زمان خودش و پیش از انجام اعلام میشود. بهتر است در همان استعلام اول بگویید که پرداخت‌ها چند مرحله‌ای است تا مسیر مناسب پیشنهاد شود.
پرداخت به فروشنده ترک را با لیر انجام دهم یا دلار و یورو؟
به ارزی بستگی دارد که فروشنده در پروفرما یا اینویس نوشته است. واریز باید با همان ارز و به حساب همان ارز انجام شود. برای لیر، حواله لیر به ترکیه و برای ارزهای دیگر یا کشور ثالث، حواله سوئیفت و سپا بررسی میشود.
آیا EL DÖVİZ درباره گمرک و مالیات واردات هم راهنمایی میکند؟
خیر. عوارض گمرکی، مالیات بر ارزش افزوده و مدارک ترخیص بسته به کالا و سال تغییر می‌کنند و موضوع کار ترخیص‌کار و حسابدار شماست. نقش EL DÖVİZ فقط رساندن پرداخت به حساب فروشنده با رسید بانکی است.
برای قدم بعدی، آماده‌اید؟
ارز و مبلغ را مشخص کنید؛ از آگاهی درباره شرایط شروع کنید.